Pa van der Steur, zijn leven, zijn Steurtjes

In mei 2015 presenteerde dr. Vilan van de Loo de biografie van Johannes van der Steur, in vele Indische families beter bekend als ‘Pa van der Steur’. In 1893 arriveerde de zendeling Van der Steur (1865–1945) in Indië, waar hij al snel kinderen in zijn militair tehuis ‘Oranje-Nassau’ in Magelang (Java) opnam. Het werd zijn levenswerk: (half)wezen onderdak, scholing en liefde geven. Geschat wordt dat ‘Pa’ wel 7.000 kinderen, Steurtjes bijgenaamd, een thuis heeft geboden. Deze kinderen waren van gemengde afkomst, met een Europese KNIL-vader en een Javaanse moeder.

Stichting Tong Tong produceerde een begeleidende tentoonstelling, ‘Pa, zijn leven, zijn Steurtjes’. De expositie focust meer op het werk van Van der Steur in Indië, waar de biografie ook uitgebreid in gaat op zijn jonge jaren in Haarlem.

 

De tentoonstelling toont uniek beeldmateriaal dat Van de Loo in de archieven vond. Het tehuis Oranje-Nassau komt tot leven. De foto’s tonen enerzijds het geregisseerde beeld dat Van der Steur zijn sponsors bij voorkeur toonde, anderzijds laten ‘kiekjes’ het informele tehuisleven achter de schermen zien, zoals de slaapzaal en het eetlokaal.

“Met schrik heb ik gezien, dat ’t aantal Indo-Europeanen thans reeds 51.000 bedraagt tegen 11.000 pur-sang Europeanen. Wij hebben geen gevaarlijker vijanden dan de Indo-Europeanen.” (Kamerlid Henri van Kol, 1903)

Met quotes als de bovenstaande wordt de bezoekers duidelijk gemaakt hoe er in de 19e en vroeg 20e eeuw over Indo-Europeanen werd gedacht.

In vitrines liggen brieven die dankbare Steurtjes aan Pa schreven en er is zelfs aarde uit Magelang. Ook maken we kennis met de familieleden van Van der Steur, die voor korte of lange tijd in het tehuis meewerkten.

Prominent opgesteld zijn twee levensgrote paspoppen, gehuld in originele Hollandse, zware, zwarte kledij van eind 19e eeuw. Deze kleding droegen Pa en zijn zus Marie in de tropische hitte van Java (hoewel Pa later ook luchtige tropenkleding droeg, zoals de foto’s tonen). Het symboliseert het verschil in leven in Holland en leven in Nederlands-Indië.

Een tijdbalk laat de bezoekers niet alleen zien in welke fase van Pa’s leven we zijn, maar plaatst het verhaal in een bredere historische context. Zo wordt Pa van der Steur in zijn eigen tijd geplaatst.

Biografie van Pa van der Steur

Johannes ‘Pa’ van der Steur (1865–1945): zijn leven, zijn werk en zijn Steurtjes

Ooit genoot Pa van der Steur roem, eer en aanzien, zowel van het koninklijk huis als van de gewone man en vrouw. Zijn naam was vast verbonden met het tehuis “Oranje-Nassau” (Magelang, Java) waarin hij naar verluid zevenduizend kinderen opving. Een uitzonderlijk figuur, die bij leven al uitgroeide tot een legende. Maar wie wist nog wie de man zelf was?

150501_TON_boek_PavdSteur_vk_omslag_72dpi Dit boek vertelt de geschiedenis van Johannes van der Steur. Zijn jongensjaren in Haarlem, de invloed van de Zevende Dag Baptisten, zijn hartstochtelijke vechtlust die hij als Middernachtzendeling bezat, en de achtergrond van zijn vertrek naar Nederlands-Indië: het staat er allemaal in. En meer dan dat.

Dankzij intensief archiefonderzoek bevat Pa een rijkdom aan onthullingen en verrassingen. Want hoe kwam hij eigenlijk aan die kinderen? Waarom hield hij zijn omvangrijke werk voor de militairen bewust op de achtergrond? En waar haalde hij het geld vandaan om alles te financieren?

Pa is meer dan een biografie, het boek biedt ook een venster op Indië zoals dat eens bestaan heeft. Een koloniale maatschappij vol tegenstellingen, even complex als fascinerend. Nergens anders dan dáár kon een man als Van der Steur zich ontwikkelen tot Pa. Hoe, en waardoor, en wat Indië aanvankelijk daarvan dacht, staat in dit boek.

Vilan van de Loo publiceert over Indische geschiedenis en letteren. Momenteel werkt ze aan een biografie van Gouverneur-Generaal J.B. van Heutsz (1851–1924). In het najaar van 2016 verschijnt de handelseditie van haar dissertatie over Melati van Java bij Stichting Tong Tong.

Johannes “Pa” van der Steur (1865-1945): zijn leven, zijn werk en zijn Steurtjes
Auteur: Vilan van de Loo
Vormgeving: Sabrina Luthjens
Hardcover, met fotokaternen
ISBN 978-90-78847-09-0
NUR 681
Prijs € 24,50. Sobatprijs € 22,05

De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische onderneming

“Wat een schitterend boek! Ik heb het bijna in een adem uitgelezen. Ik voelde een zekere trots bij mij opkomen als zoon van “De moeder van de Pasar Malam”. Het boek geeft mijns inziens op populair-wetenschappelijke wijze de geschiedenis van de Pasar Malam. De tekst getuigt ook van een professionele glasheldere aanpak.” (Lex Brückel, zoon van Mary Brückel-Beiten)

“[…] “‘Haar onderzoek was uitputtend; uit archivalia, interviews en verspreide publicaties stelde zij wat zij een studie noemt samen. Het levert een vlot verslag op dat in groot formaat is uitgegeven met zeer fraai fotomateriaal – bijna een koffietafelboek. Maar de geschiedschrijving is serieus […].” (Harry Poeze in Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van KITLV, editie 167-1, 2011)

De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische ondernemingDe Haagse Pasar was zijn tijd vaak vooruit. Als een van de eerste evenementen in Nederland combineerde zij amusement met culinaire en commerciële activiteiten in een on-Hollands decor. ‘De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische onderneming’ vertelt over de spectaculaire groei van de Haagse Pasar sinds 1959, maar neemt de lezer ook mee achter de schermen en toont de tegenslagen, de teleurstellingen en de vooroordelen ten aanzien van de Indische manifestatie.

Niet eerder werd de geschiedenis van de Pasar Malam Tong-Tong (na 1976 Pasar Malam Besar geheten) zo gedetailleerd beschreven. Het boek reconstrueert aan de hand van persoonlijke correspondenties de eerste jaren, laat zien hoe in de jaren ’70 de grote clichés rond ‘Indisch’ en ‘Pasar Malam’ ontstonden en vertelt hoe de Pasarorganisatoren zich daaraan probeerden te ontworstelen.
De auteur gaat uitgebreid in op de emotionele band van veel bezoekers met de Haagse Pasar. Door haar continuïteit heeft de Pasar Malam van Tong Tong de functie van een Indische stad gekregen, die een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling en overdracht van de Indische cultuur.

Klik door naar deze pagina om de lovende recensies te lezen.

De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische onderneming

De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische onderneming
Auteur: Florine Koning

Paperback, ingenaaid, 276 blz. op groot formaat (24 x 30 cm), 270 illustraties
ISBN 978–90-78847-06-9
Prijs € 15,-. Sobatprijs € 12,50

Mogelijk gemaakt door Stichting Het Gebaar.

Het Verborgen Verhaal; Indische Nederlanders in oorlogstijd 1942-1949

“…een fraai vormgegeven boek over het lot van de zogenoemde ‘buitenkampers’…” (de Volkskrant, 2 mei 2015)

Op 15 augustus wordt, ook in Nederland, de capitulatie van Japan in 1945 herdacht. Maar weten we wel welke geschiedenis precies herdacht wordt? Weten we bijvoorbeeld dat tijdens de Japanse bezetting de meerderheid van de Nederlanders in Nederlands-Indië niet geïnterneerd was?
Bij Stichting Tong Tong verscheen in 2007 Het Verborgen Verhaal; Indische Nederlanders in oorlogstijd 1942-1949, dat meer over deze onbekende feiten vertelt. Een belangrijk boek, want zoals NIOD-directeur Marjan Schwegman in het voorwoord kort en bondig stelt: “Ervaringen kunnen pas geschiedenis worden als zij gedeeld worden met anderen.”

De geschiedenis van Nederlands-Indië kent nog vele verborgen verhalen. Een ervan wordt verteld in het boek Het Verborgen Verhaal; Indische Nederlanders in oorlogstijd 1942-1949. Want in tegenstelling tot de heersende opvatting was tijdens de Japanse bezetting de meerderheid van de Nederlanders in Nederlands-Indië niet geïnterneerd. Vooral vrouwen en kinderen van Indo-Europese afkomst bleven buiten het kamp.

Deze ‘buitenkampers’ stonden in een onmogelijke spagaat: de Japanse bezetter wilde dat zij zich als ‘mede-Aziaat’ achter het Japanse ideaal zouden scharen, maar de meeste Indo-Europeanen wilden geen Indonesiër worden. Deze Indische Nederlanders wilden trouw blijven aan de Nederlandse Kroon. Uiteindelijk werden steeds meer Indo-Europeanen geïnterneerd omdat zij weigerden loyaliteitsverklaringen te tekenen.

Dit boek vertelt de goeddeels onbekende geschiedenis van de buitenkampers tijdens de oorlog in Indië en de bersiap die daarop volgde. Het is een vervolg op de expositie ʻHet Verborgen Verhaalʼ die in 1995 en 1996 te zien was op de Pasar Malam Besar in Den Haag, en daartussen elders in het land. Het boek bundelt de vele, vaak zeer persoonlijke en ontroerende, getuigenissen die bezoekers achterlieten na het zien van de tentoonstelling.

Het Verborgen Verhaal; Indische Nederlanders in oorlogstijd 1942–1949
Auteur: Beatrijs van Agt, Florine Koning, Esther Tak

Met fotokatern samengesteld door Esther Wils
144 pagina’s
ISBN 978–90–78847–01–4
Prijs € 9,50. Sobatprijs € 8,55

Mogelijk gemaakt door Stichting Het Gebaar.

Herdruk van De Ogen van Solo

De vierde druk is verschenen, met een nieuw ISBN:
978-90-78847-08-3, maar de zelfde verkoopprijs.

De Ogen van Solo van Reggie Baay is een bundel sfeervolle autobiografische verhalen over het leven van Indische Nederlanders op Hollandse bodem, in zorgvuldige stijl genoteerd door Reggie Baay.

“Een roman die je aankijkt”

De eerste druk verscheen in 2005; in mei 2015 is de vierde druk uitgekomen. Het boek is al die tijd in druk gebleven. Adriaan van Dis schreef de volgende aanbeveling: “De Ogen van Solo is de geschiedenis van een vader verteld door een zoon, soms pijnlijk, dan weer ontroerend. Maar het is meer dan een persoonlijk verhaal, door detail en toon is het zeer herkenbaar, niet alleen voor lezers die een band met de oude kolonie Nederlands-Indië hebben, maar voor iedereen die geïnteresseerd is in migratie en ontworteling. Reggie Baay raakt een snaar uit het verleden die vandaag nog natrilt en ons opnieuw bezig houdt. Een roman die je aankijkt en meesleurt.”

Auteur Reggie Baay, Koningin Beatrix, Ellen Derksen (directeur van de Pasar Malam Besar)Op de 50e Pasar Malam Besar (2008) was in het Cultuurpaviljoen de expositie ‘De Njai; Portret van een vergeten oermoeder’ te zien, samengesteld door Reggie Baay. De auteur was dagelijks in de stand van Stichting Tong Tong aanwezig, naast de expositie, om lezers te ontmoeten en zijn boeken te signeren. Koningin Beatrix bezocht de expositie op de openingsdag en sprak daar met de samensteller, de vormgever Arthur Meyer en een van de ‘informanten’ van Reggie Baay, personen die foto’s en andere informatie uit hun familie ter beschikking hadden gesteld voor de expositie.

De Ogen van Solo
Auteur: Reggie Baay
Paperback, 184 blz.
ISBN 978-90-78847-08-3
€ 14,50. Sobatprijs € 13,05