Tropenecht. Indische & Europese kleding in Nederlands-Indië

Tropenecht; Indische en Europese kleding in Nederlands-Indië (1996), door Dorine Bronkhorst & Esther Wils, is het eerste boek over de kleedgewoonten in Nederlands-Indië en de speciale Indische kledingstukken als de sarong kebaja, de djas toetoep en de tjelana monjet.

Ruim 200 foto’s, de meeste afkomstig uit het unieke fotoarchief van het Indisch Wetenschappelijk Instituut en nooit eerder gepubliceerd, belichten de periode 1870-1950, d.w.z. van de hoogtijdagen van tempo doeloe tot aan het eind van Nederlands-Indië. Citaten uit romans, handboeken en tijdschriften, reclamemateriaal en fragmenten uit speciaal gevoerde interviews vormen andersoortig illustratiemateriaal. Na lezing van Tropenecht ziet men meer op oude foto’s, haalt men meer uit oude romans. Nu al een standaardwerk! In veel boeken over (het dagelijks leven in) Indië die sindsdien verschenen, staat Tropenecht in de literatuurlijst vermeld.

Mooi fotoboek over Indië
Tropenecht is het eerste boek over “Indische en Europese kleding in Nederlands-Indië”, zoals de ondertitel luidt. Maar is het daarom alleen een boek voor kostuumhistorici? In het geheel niet. “Kleding vertelt een verhaal”, zoals samenstelster Dorine Bronkhorst zei bij de overhandiging van het eerste exemplaar, in 1996, aan Rob Nieuwenhuys, “en Tropenecht vertelt een heel eigen verhaal over de mores en kleedgewoonten in Indië.” Het vertelt over de eigen manier van leven en dag-indelen in Indië, over de verhouding tussen de diverse bevolkingsgroepen, over de grote veranderingen die de koloniale samenleving van Indië kende, van de mestiezenhegemonie in het begin tot de mode van ‘het Westen’ tegen het einde — alles komt aan bod, in tekst en vooral in beeld. De meeste afbeeldingen werden nooit eerder gepubliceerd; meer dan de helft van de foto’s komt uit het unieke archief van het IWI, het Indisch Wetenschappelijk Instituut. Ook Sobats (donateurs van Stichting Tong Tong) en andere Pasargangers leverden veel materiaal.

Door de bijzondere uitvoering en vele foto’s is het een schitterend kadoboek.

Lovende recensies voor ‘Tropenecht’
Diny Schouten in Vrij Nederland (13 juli 1996):

“Tropenecht is als fotoalbum een uitvloeisel van een tentoonstelling die in 1994 te zien was op de zesendertigste Pasar Malam Besar in Den Haag, maar de ambitie van de samenstelsters hield meer in dan alleen een plakboek van het beeldmateriaal van toen, voorzien van wat ruimere onderschriften. Aan de uitbundige vormgeving (de gebonden versie heeft metalen beschermhoekjes, en een knippatroon voor een kebaja aan de binnenzijde van het schitterende stofomslag) is al te zien dat het boek uitdrukkelijk geen wetenschappelijke pretentie heeft. Van dat voorbehoud hebben Bronkhorst en Wils nadrukkelijk geen excuus willen maken, want ze laten er meteen, sympathiek, op volgen dat wèl naar zorgvuldigheid is gestreefd. […] Tropenecht geeft veel meer dan alleen een nostalgisch beeld van de kleren die in ‘Nederlands-Indië’ gedragen werden.”

Jan Blokker in de Volkskrant (13 juli 1996):

“De laatste zin van hun voorwoord luidt: ‘Wij wensen de lezer veel plezier en hopen dat hij — net als wij tijdens het werk — in dit boek interessante en soms ontroerende ontdekkingen zal doen.’ In wetenschappelijke publicaties zul je die combinatie van interessant en ontroerend niet gauw tegenkomen […]. Aan het eind van hun hoogst instructieve inleiding vragen Bronkhorst en Wils zich af of er van de ‘Indische mode’ na 27 december 1949 eigenlijk nog iets is overgebleven, en ze wijzen op iets dat in kringen van ‘Indische mensen’ nog altijd in ere wordt gehouden: ‘de strenge scheiding tussen huisdracht en uitgaanstenue’. En ze vervolgen: ‘In de huiskleding wordt nog geen brief gepost op de hoek van de straat, en de nette kleren worden bij thuiskomst zo snel mogelijk omgeruild voor het comfortabele huisgoed. Vooral de schoenen worden snel uitgetrokken; ook veel Indische jongeren doen dat nog.’ Wie aandachtig de tussenteksten en fotobijschriften in het album leest, zal over de periode 1870-1940 tientallen van zulke wetenswaardigheden tegenkomen — en inderdaad: niet alleen interessant, ook ontroerend.”

Rudy Kousbroek in NRC Handelsblad (26 juli 1996):

“Wat is er zo bijzonder aan Tropenecht, een boek over Nederlands-Indische tropenkleren, door Dorine Bronkhorst en Esther Wils? Het is, denk ik, dat je er aan kunt zien dat het met grote liefde gemaakt is. Het straalt er op een of andere manier vanaf: toen ik bij Van Stockum op de Pasar Malam zat te signeren kon ik zien hoe bezoekers het boek oppakten en er dromerig mee in hun handen stonden (en er, mag ik hopen, ook dromerig mee naar de kassa liepen). Uitvoering, afwerking, omslag, de keuze van de foto’s: het ademt zorg, al vanaf de Inleiding […].
“Zo’n lading tederheid voel je ook in veel van de andere foto’s: het moet wel (misschien onbewust) een criterium bij het selecteren zijn geweest. […] Je kijkt naar de gezichten en je denkt: O, daar was het; het is om in snikken uit te barsten, want het is er niet meer en het komt nooit nooit meer terug. […] Hoe gevoelig voor die sfeer moeten de samenstellers zijn geweest. […] Dat is, als je de foto’s goed bekijkt, hun kwaliteit: ze zijn gekozen met een trefzeker gevoel voor stijl.”

Remco Raben in Moesson (november 1996):

“De kracht van het fotografische beeld is veel groter dan dat van het geschiedverhaal of zelfs de roman. Bovendien bieden foto’s een essentiële aanvulling op de geschreven bronnen, die vaak voorbij gaan aan de werkelijkheid van alledag: de huiselijke omgeving, het voedsel en de kleding. “In Tropenecht wordt de geschiedenis bijna tastbaar. Op indringende wijze passeert een wereld ons oog die door steeds minder onder ons werkelijk is beleefd. De persoonlijke herinnering wordt geschiedenis. Dat dit geen verlies hoeft te zijn, bewijst dit boeiende, mooie boek.”

Surplus (jan./feb. ’97):

“Het verhaal wordt niet alleen door middel van foto’s en prenten verteld. De foto’s worden afgewisseld met citaten uit romans, memoires en instructieboekjes […], artikelen uit Indische tijdschriften als D’Oriënt, advertenties uit tijdschriften en catalogi, citaten uit interviews en brieven. Waar nodig werd dit aangevuld met helder geschreven teksten van de schrijvers zelf. De foto’s en bijschriften, de citaten en andere teksten vullen elkaar prachtig aan. […] De knappe combinatie van illustraties en teksten maakt dat ook de lezer die nooit in Indië is geweest en ook geen Indische familie heeft zich een helder beeld kan vormen van het dagelijkse leven van Europeanen in het vroegere Indië.”

Tessel Pollmann in Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden (jrg. 112, afl. 4, verschenen eind december 1997):

“Wie nu Daum leest, of Couperus, Friedericy of Marie van Zeggelen en zich afvraagt hoe de hoofdpersonen uit deze boeken zich kleedden, haaste zich naar het boek Tropenecht. Veel foto’s en beschrijvingen uit fictie, memoires, hoe-hoort-het-boeken, veel advertenties en veel aardige anekdotes en interviewteksten uit later tijd maken dit boek tot een document dat onmisbaar zal worden bij beschrijvingen van de levensstijl van toen.”

Tropenecht; Indische en Europese kleding in Nederlands-Indië
Auteur: Dorine Bronkhorst en Esther Wils. Met tekstbijdragen van Daan Wieman, John Verbeek, Siem Boon

Vormgeving: Arthur Meyer; lay-out: Sabrina Luthjens
168 blz., 24 x 30 cm, 220 foto’s

Tropenecht is verkrijgbaar in twee uitvoeringen:
paperback (ingenaaid, ISBN 90-801433-4-0) à € 15,- en
hardcover (gebonden, ISBN 90-801433-5-9) à € 19,50.
Sobatprijs resp. € 13,50 (paperback) en € 17,55 (hardcover).
De prijs van de hardcover-editie wordt per 3 juni 2019 verhoogd tot € 22,-, Sobatprijs € 19,80.

Mogelijk gemaakt door VSB Fonds Den Haag e.o. en onze Sobats (donateurs).

Lees meer over de expositie Tropenecht.

Excursie naar het Verzetsmuseum in Amsterdam

Op 31 januari 2016 organiseert Stichting Tong Tong een excursie voor Sobats (donateurs van Stichting Tong Tong) naar het Verzetsmuseum in Amsterdam voor een bezoek aan de expositie De Koloniale oorlog 1945–1949; Gewenst en ongewenst beeld. Aansluitend gaan we lunchen in de Hortus Botanicus van Amsterdam. Wilt u deelnemen? Meldt u zich dan voor 15 januari aan bij linda.sellier@tongtong.nl.

Nog geen Sobat? Op deze pagina leest u hoe u donateur van Stichting Tong Tong wordt!

Over de tentoonstelling
Recent laaiden de discussies op over het door Nederlandse militairen gepleegde geweld tijdens de dekolonisatie-oorlog in Nederlands-Indië (1945–1949). Waardoor bleef het extreme geweld – van beide kanten – zo lang onbekend bij het grote publiek? Een van de oorzaken is de gemanipuleerde beeldvorming in de Nederlandse pers, onderwerp van de tentoonstelling Koloniale oorlog 1945–1949; Gewenst en ongewenst beeld. De tentoonstelling laat zien welke beelden op last van de Nederlandse autoriteiten destijds wel en bewust niet te zien waren in de media. Dat betekent dat u straks wenselijke, ‘vrolijke’ beelden ziet, maar ook gruwelijke oorlogsbeelden, destijds door de autoriteiten verborgen gehouden.

Exclusieve lezing, daarna lunch in de Hortus Botanicus
Sobats van Stichting Tong Tong krijgen een exclusieve lezing in de gehoorzaal van het Verzetsmuseum en bezoeken aansluitend de tentoonstelling, in gezelschap van Louis Zweers die de expositie maakte. Daarna lopen we naar de Hortus Botanicus Amsterdam voor een 3-gangen lunch mét een glaasje rode/witte wijn/frisdrank en koffie/thee na. Maar eerst wordt u in museumcafé De Oranjerie verwelkomd met een heerlijk biologisch sapje. Na afloop kunt u op eigen gelegenheid de tuin ontdekken.

Programma in detail

    11.00 Ontvangst met koffie/thee en een koekje
    11.30 uur Lezing door Louis Zweers en een bezoek aan de tentoonstelling De Koloniale oorlog 1945–1949. Gewenst en ongewenst beeld
    13.00 Te voet naar de Hortus Botanicus Amsterdam (slechts vijf minuten lopen)
    13.30 Lunch
    14.30 Bezoek aan de Hortus op eigen gelegenheid.

Kosten
De kosten van dit Sobatuitje bedragen € 39,– per persoon.

Aanmelden vóór 15 januari
U kunt zich tot uiterlijk 15 januari 2016 aanmelden. Stuurt u a.u.b. een mail naar linda.sellier@tongtong.nl met een vermelding van het aantal personen en uw contactgegevens. Het uitje gaat door bij een deelname van minimaal vijftien personen; er is een maximum van veertig deelnemers.

Pa van der Steur, zijn leven, zijn Steurtjes

In mei 2015 presenteerde dr. Vilan van de Loo de biografie van Johannes van der Steur, in vele Indische families beter bekend als ‘Pa van der Steur’. In 1893 arriveerde de zendeling Van der Steur (1865–1945) in Indië, waar hij al snel kinderen in zijn militair tehuis ‘Oranje-Nassau’ in Magelang (Java) opnam. Het werd zijn levenswerk: (half)wezen onderdak, scholing en liefde geven. Geschat wordt dat ‘Pa’ wel 7.000 kinderen, Steurtjes bijgenaamd, een thuis heeft geboden. Deze kinderen waren van gemengde afkomst, met een Europese KNIL-vader en een Javaanse moeder.

Stichting Tong Tong produceerde een begeleidende tentoonstelling, ‘Pa, zijn leven, zijn Steurtjes’. De expositie focust meer op het werk van Van der Steur in Indië, waar de biografie ook uitgebreid in gaat op zijn jonge jaren in Haarlem.

 

De tentoonstelling toont uniek beeldmateriaal dat Van de Loo in de archieven vond. Het tehuis Oranje-Nassau komt tot leven. De foto’s tonen enerzijds het geregisseerde beeld dat Van der Steur zijn sponsors bij voorkeur toonde, anderzijds laten ‘kiekjes’ het informele tehuisleven achter de schermen zien, zoals de slaapzaal en het eetlokaal.

“Met schrik heb ik gezien, dat ’t aantal Indo-Europeanen thans reeds 51.000 bedraagt tegen 11.000 pur-sang Europeanen. Wij hebben geen gevaarlijker vijanden dan de Indo-Europeanen.” (Kamerlid Henri van Kol, 1903)

Met quotes als de bovenstaande wordt de bezoekers duidelijk gemaakt hoe er in de 19e en vroeg 20e eeuw over Indo-Europeanen werd gedacht.

In vitrines liggen brieven die dankbare Steurtjes aan Pa schreven en er is zelfs aarde uit Magelang. Ook maken we kennis met de familieleden van Van der Steur, die voor korte of lange tijd in het tehuis meewerkten.

Prominent opgesteld zijn twee levensgrote paspoppen, gehuld in originele Hollandse, zware, zwarte kledij van eind 19e eeuw. Deze kleding droegen Pa en zijn zus Marie in de tropische hitte van Java (hoewel Pa later ook luchtige tropenkleding droeg, zoals de foto’s tonen). Het symboliseert het verschil in leven in Holland en leven in Nederlands-Indië.

Een tijdbalk laat de bezoekers niet alleen zien in welke fase van Pa’s leven we zijn, maar plaatst het verhaal in een bredere historische context. Zo wordt Pa van der Steur in zijn eigen tijd geplaatst.

Biografie van Pa van der Steur

Johannes ‘Pa’ van der Steur (1865–1945): zijn leven, zijn werk en zijn Steurtjes

Ooit genoot Pa van der Steur roem, eer en aanzien, zowel van het koninklijk huis als van de gewone man en vrouw. Zijn naam was vast verbonden met het tehuis “Oranje-Nassau” (Magelang, Java) waarin hij naar verluid zevenduizend kinderen opving. Een uitzonderlijk figuur, die bij leven al uitgroeide tot een legende. Maar wie wist nog wie de man zelf was?

150501_TON_boek_PavdSteur_vk_omslag_72dpi Dit boek vertelt de geschiedenis van Johannes van der Steur. Zijn jongensjaren in Haarlem, de invloed van de Zevende Dag Baptisten, zijn hartstochtelijke vechtlust die hij als Middernachtzendeling bezat, en de achtergrond van zijn vertrek naar Nederlands-Indië: het staat er allemaal in. En meer dan dat.

Dankzij intensief archiefonderzoek bevat Pa een rijkdom aan onthullingen en verrassingen. Want hoe kwam hij eigenlijk aan die kinderen? Waarom hield hij zijn omvangrijke werk voor de militairen bewust op de achtergrond? En waar haalde hij het geld vandaan om alles te financieren?

Pa is meer dan een biografie, het boek biedt ook een venster op Indië zoals dat eens bestaan heeft. Een koloniale maatschappij vol tegenstellingen, even complex als fascinerend. Nergens anders dan dáár kon een man als Van der Steur zich ontwikkelen tot Pa. Hoe, en waardoor, en wat Indië aanvankelijk daarvan dacht, staat in dit boek.

Vilan van de Loo publiceert over Indische geschiedenis en letteren. Momenteel werkt ze aan een biografie van Gouverneur-Generaal J.B. van Heutsz (1851–1924). In het najaar van 2016 verschijnt de handelseditie van haar dissertatie over Melati van Java bij Stichting Tong Tong.

Johannes “Pa” van der Steur (1865-1945): zijn leven, zijn werk en zijn Steurtjes
Auteur: Vilan van de Loo
Vormgeving: Sabrina Luthjens
Hardcover, met fotokaternen
ISBN 978-90-78847-09-0
NUR 681
Prijs € 24,50. Sobatprijs € 22,05

De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische onderneming

“Wat een schitterend boek! Ik heb het bijna in een adem uitgelezen. Ik voelde een zekere trots bij mij opkomen als zoon van “De moeder van de Pasar Malam”. Het boek geeft mijns inziens op populair-wetenschappelijke wijze de geschiedenis van de Pasar Malam. De tekst getuigt ook van een professionele glasheldere aanpak.” (Lex Brückel, zoon van Mary Brückel-Beiten)

“[…] “‘Haar onderzoek was uitputtend; uit archivalia, interviews en verspreide publicaties stelde zij wat zij een studie noemt samen. Het levert een vlot verslag op dat in groot formaat is uitgegeven met zeer fraai fotomateriaal – bijna een koffietafelboek. Maar de geschiedschrijving is serieus […].” (Harry Poeze in Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van KITLV, editie 167-1, 2011)

De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische ondernemingDe Haagse Pasar was zijn tijd vaak vooruit. Als een van de eerste evenementen in Nederland combineerde zij amusement met culinaire en commerciële activiteiten in een on-Hollands decor. ‘De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische onderneming’ vertelt over de spectaculaire groei van de Haagse Pasar sinds 1959, maar neemt de lezer ook mee achter de schermen en toont de tegenslagen, de teleurstellingen en de vooroordelen ten aanzien van de Indische manifestatie.

Niet eerder werd de geschiedenis van de Pasar Malam Tong-Tong (na 1976 Pasar Malam Besar geheten) zo gedetailleerd beschreven. Het boek reconstrueert aan de hand van persoonlijke correspondenties de eerste jaren, laat zien hoe in de jaren ’70 de grote clichés rond ‘Indisch’ en ‘Pasar Malam’ ontstonden en vertelt hoe de Pasarorganisatoren zich daaraan probeerden te ontworstelen.
De auteur gaat uitgebreid in op de emotionele band van veel bezoekers met de Haagse Pasar. Door haar continuïteit heeft de Pasar Malam van Tong Tong de functie van een Indische stad gekregen, die een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling en overdracht van de Indische cultuur.

Klik door naar deze pagina om de lovende recensies te lezen.

De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische onderneming

De Pasar Malam van Tong Tong, een Indische onderneming
Auteur: Florine Koning

Paperback, ingenaaid, 276 blz. op groot formaat (24 x 30 cm), 270 illustraties
ISBN 978–90-78847-06-9
Prijs € 15,-. Sobatprijs € 12,50

Mogelijk gemaakt door Stichting Het Gebaar.